Zagrodę złożoną z jednoizbowej chałupy i budynku gospodarczego od strony zachodniej wybudował ok. 1830 r. Joachim Gąsienica Sobczak. Prawdopodobnie ok. 1845 r. Jan Gąsienica Sobczak „Johym” dostawił drugą izbę, co potwierdza plan katastralny Zakopanego (1846), na którym najwyraźniej figuruje chałupa dwuizbowa. Prawdopodobnie w latach 70. lub 80. XIX w. chałupę rozbudował Stanisław Gąsienica Sobczak „Johym” dostawiając od tyłu drugi trakt złożony z komory, sieni i izby, a od frontu ganek.

 

Dzieje chałupy związane są z losami znanego artysty rzeźbiarza Stanisława Gąsienicy Sobczaka „Johyma”. Stanowiła ona własność spadkobierców rodziny do 1975 r. (Wojciech Łukaszczyk „Maliniak”), kiedy to została zakupiona przez Muzeum Tatrzańskie na mieszkanie służbowe. W 1976 r. budynek został wpisany do rejestru zabytków województwa nowosądeckiego (A–212 = A 1100/M). W tym czasie wykonano głównie prace ziemne. Zasadniczy remont konserwatorski przeprowadzono w latach 1977–1979. Objął on: wykonanie nowych fundamentów, wymianę zagrzybionych elementów konstrukcyjnych (podwalin, belek zrębowych i elementów więźby dachowej), wymianę pokrycia dachowego, wykonanie instalacji wodno-kanalizacyjnej, elektrycznej i odgromowej. W 1979 r. w chałupie otwarto czasowo ekspozycję etnograficzną. Po modernizacji budynku i adaptacji pomieszczeń drugiego traktu na kuchnię i łazienkę, a poddasza na cele użytkowe, urządzono w nim mieszkanie służbowe.

 

W latach późniejszych przeprowadzano remonty bieżące. W 1992 r. wykonano: impregnację pokrycia dachowego, szorowanie ścian zrębowych, uzupełnienie mszenia oraz wymianę instalacji elektrycznej. W 2001 r. oczyszczono i zaimpregnowano belki zrębowe ściany północnej, przeprowadzono remont dachu (wymiana pojedynczych gontów, ponowna impregnacja), wymieniono uchwyty instalacji odgromowej, ocieplono częściowo podłogi w pomieszczeniach od strony północnej oraz naprawiono ogrodzenie. W 2003 r. tymczasowo otwarto w chałupie Muzeum Harcerstwa im. Olgi i Andrzeja Małkowskich prowadzone przez Lesława Dalla.

 

W 2008 r. Tatrzańska Firma Budowlana Wojciecha Pawlikowskiego przeprowadziła remont i modernizację obiektu na cele muzealne. Rok później Katarzyna Buda wykonała dekorację malarską pieca w „izbie białej” na podstawie zachowanych wzorów z „Chaty” Dembowskich. Również w tym samym roku wykonano ekspozycję muzealną. Dnia 2 lipca 2009 r. otwarto w budynku Muzeum Stylu Zakopiańskiego — Inspiracje im. Marii i Bronisława Dembowskich stanowiące filię Muzeum Tatrzańskiego. Scenariusz ekspozycji opracowała Anna Kozak.

 

Ekspozycja „izby czarnej” ukazuje wnętrze z końca XIX w., a więc z okresu, gdy kulturę Podhala poznawali: Władysław Matlakowski, Maria i Bronisław Demboscy i Stanisław Witkiewicz. W „izbie białej” pokazano kolekcję etnograficzną Marii i Bronisława Dembowskich, której początki można datować na pierwszy pobytu Stanisława Witkiewicza w Zakopanem, w zimie 1886 r.. Odtworzono tu jeden z trzech malowanych pieców z „Chaty”, na podstawie akwareli, którą już po śmierci Marii Dembowskiej sporządził Konstanty Kietlicz-Rayski. Ekspozycja wprowadza w problematykę stylu zakopiańskiego, która kontynuowana jest w Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza w willi „Koliba”. Ale dla tematyki stylu ważna jest też architektura budynku i jego dekoracja, które stanowiły inspirację do stworzenia pierwszego polskiego stylu narodowego. Na ulicy Kościeliskiej do dzisiaj dominuje zabudowa tradycyjna.

 

Najbardziej charakterystyczne cechy podhalańskiego budownictwa ludowego, które ukształtowały się ostatecznie pod koniec XVIII w., to jawność zrębowej (wieńcowej) konstrukcji ścian oraz półszczytowy dach kryty gontami lub dranicami (deskami). Dotyczy to zarówno chałup, czyli budynków mieszkalnych, jak i szop, tj. budynków gospodarczych. Wśród chałup Skalnego Podhala przeważały budynki dwuizbowe z sienią po środku – „izba czarna” (z piecem) i „biała” (najczęściej bez pieca), rozdzielone sienią, czyli tzw. klasyczna chałupa podhalańska.

 

Najistotniejszy element dekoracyjny stanowiły „kołkowane” odrzwia, zwieńczone łukiem półokręgu. W końcu XIX i na początku XX w., pod wpływem architektury dworskiej i willowej, w chałupach pojawiły się ganki, większa liczba pokoi (przeważnie cztery w układzie dwutraktowym, rozdzielone sienią), pokoje „na wyżce”, detale ozdobne wycinane w desce (wpływ stylu szwajcarskiego), a także rzeźbione (wpływ stylu zakopiańskiego).

Najstarsze zachowane zabytki budownictwa ludowego przy ul. Kościeliskiej pochodzą z 1. połowy wieku XIX. Według tradycji, przed 1850 r. wzniesiono dom Józefa Krzeptowskiego (nr 8) znacznie przebudowany ok. 1870 r. Do najstarszych obiektów należy też zagroda Gąsieniców Nawsiów (nr 12) oraz zagroda Gąsieniców Walczaków (nr 23). Nieco młodsze, z drugiej połowy XIX w. są: zagroda Janików (nr 37), dwie zagrody Gąsieniców Bednarzów (nr 38 i 40), zagroda Gąsieniców Sieczków (nr 52), zagroda Gąsieniców Fronków (nr 56), chałupa Majerczyków (nr 66) oraz kolejna zagroda Gąsieniców Walczaków (nr 78). Większość z zachowanych budynków uzyskała w późniejszych latach ganki o dwuspadowych bądź półszczytowych daszkach, a także inne elementy podyktowane potrzebami funkcjonalnymi.