Willa „Oksza” jest trzecim – po „Kolibie” i „Pepicie”   dziełem Stanisława Witkiewicza. Jej projekt powstał w latach 1894–1895, a budynek wznosili dla Bronisławy i Wincentego Kossakowskich góralscy cieśle pod kierunkiem Wojciecha Roja i Jana Obrochty w latach 1895–1896. Właściciele nazwali ją wówczas „Korwi-nówka”. W 1899 r. willę zakupił Marcin hr. Kęszycki (1834 1900), dla swej żony Heleny z Reyów (1938 1907), jako prezent z okazji srebrnego wesela. Zmieniono wówczas nazwę na „Oksza”, od herbu żony. Helena Kęszycka mieszkała w Zakopanem aż do śmierci, tj. do 1907 r.

 

Kolejnym właścicielem był prof. Ignacy Pietrzycki, wybitny stomatolog, autor licznych prac naukowych z zakresu swojej specjalności. Zapewne w latach 1915 1916 nowy właściciel wybudował od strony północno-wschodniej oficynę mieszczącą kuchnie dla letników. Jest wielce prawdopodobne zatem, że to on wybudował, w miejscu wcześniejszych stajni, willę „Okszanka”. Ok. 1917 r. budynek zakupili Jan Bobrzyński (1882 1951) i jego żona Maria z Paygertów (1895 1981). Jan Bobrzyński był z wykształcenia chemikiem, zajmował się działalnością gospodarczą, a także polityką (obóz konserwatywny).

 

W 1920 r. „Okszę” zakupiło Towarzystwo „Odrodzenie”, założone przez Klarę Jelską i po gruntownej przebudowie otworzyło tu Zakład Profilaktyczny dla młodzieży zagrożonej gruźlicą. Z tego okresu zacho-wały się fotografie budynku przedstawiające jego wygląd po przebudowie   dobudowanie od frontu tarasu-podcienia wspartego na podmurówce kamiennej przeprutej arkadami, likwidacja frontowego i bocznych wejść, przebudowa dachu, a przede wszystkim otynkowanie ścian wewnętrznych. Jedynie szczytny cel, na który obiekt został przeznaczony, usprawiedliwia wprowadzone zmiany, bowiem przebudowa ta i modernizacja zdegradowały jego wartość artystyczną i zabytkową. Zmieniony został też pierwotny rozkład funkcjonalny budynku.

 

Ze wspomnień absolwentów „Liliany” (Liceum Ogólnokształcącego) wynika, że już od ok. 1922 r. w „Okszy” mieścił się także in-ternat. Można przypuszczać, że za pośrednictwem dra Józefa Żychonia, który czynnie działał zarówno w Towarzystwie „Odrodzenie”, jak i w Towarzystwie Opieki nad Młodzieżą Szkół Średnich, doszło do porozumienia związanego z wykorzystaniem pomieszczeń w willi na cele prewentoryjne i internatowe, zwłaszcza że do wykorzystania była jeszcze willa „Okszanka”.

 

Okres II wojny światowej był łaskawy dla wszystkich willi Witkiewiczowskich w Zakopanem, w tym także dla „Okszy”. Podobnie jak inne obiekty w stylu zakopiańskim przetrwała ona okupację. Mieściła się w niej Szkoła Gospodarcza przeniesiona tu z Kuźnic. Uczennice tej szkoły musiały m.in. reperować skarpety i rękawice żołnierzy niemieckich. W 1943 r. rozebrano natomiast „Okszankę” w ramach tzw. akcji porządkowej.

Po II wojnie światowej istniało w „Okszy” prewentorium dla dzieci i młodzieży. W latach 1960–1962 przeprowadzono remont ka-pitalny willi z adaptacją na prewentorium, które funkcjonowało tu do 1965 r. W tymże roku obiekt został przejęty przez krakowskie władze wojewódzkie, które adaptowały go na dom wypoczynkowy. W 1976 r. wykonana została dokumentacja remontu i modernizacji budynku. Prace objęły głównie przebudowę części budynku dotyczącej organizacji żywienia. Remonty i modernizacje przeprowadzono jeszcze w 1996 r. oraz 2001.

 

W 2006 r. willę przejęło Muzeum Tatrzańskie. Jeszcze w tym samym roku, 6 listopada budynek wpisano do rejestru zabytków (A 68/M). Przystąpiono też do opracowania niezbędnej dokumentacji konserwatorsko-projektowej, której autorami byli Zbigniew Moździerz (program konserwatorski) i Zenon Remi (projekt architektoniczny. Podczas remontu przeprowadzonego w 2010 r. poddano renowacji wszystkie zachowane detale dekoracyjne, oczyszczono stropy, sosręby, stolarkę drzwiową i okienną, a także oczyszczono bryłę z niekorzystnych nawarstwień historycznych. Na początku 2011 r. przystąpiono do organizacji ekspozycji ukazującej znaczenie Zakopanego i jego środowiska twórczego w rozwoju sztuki polskiej. Pierwszą wystawę otwierającą w maju 2011 r. Galerię Sztuki XX wieku zatytułowano Zakopane pępek świata. Sztuka pod Giewontem w latach 1880-1939 (scenariusz Teresa Jabłońska, aranżacja Marcin Rząsa). Remont „Okszy” dofinansowany przez Unię Europejską zrealizowano w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.

 

„Oksza” reprezentuje wczesny okres rozwoju stylu zakopiańskiego i jest pierwszym obiektem, w któ-rym Witkiewicz zastosował symetryczną elewację frontową z piętrową częścią centralną i parterowymi skrzydłami po obu jej stronach. Tak powstał kanon drewnianej willi Witkiewiczowskiej. W większości po-mieszczeń zachowana jest pierwotna ornamentyka. Na sosrębie w salonie widoczna data budowy „1895”, a w sąsiednim pokoju inskrypcja wykonana cztery lata później: R. P. 1899 d. 7 Lutego odbyło się srebrne wesele Marcina i Heleny z Reyów Kęszyckich.